Πρόγραμμα επιμόρφωσης
Αυτό το πρόγραμμα επιμόρφωσης είναι αποτέλεσμα μιας συμμετοχικής διαδικασίας. Απευθύνεται σε παιδαγωγούς που επιθυμούν να εμπλακούν στην Εκπαίδευση στη Φύση υιοθετώντας μια συστημική και ολιστική προσέγγιση που βασίζεται στην έννοια της πολυπλοκότητας.
Σε αυτήν τη σελίδα, θα βρείτε το σχέδιο ενός προγραμμάτοσ επιμόρφωσης, παραδείγματα δράσεων επιμόρφωσης που δημιουργήθηκαν από συμμετέχοντες στο έργο, καθώς και το παράδειγμα ενός προγράμματος με θέμα «Φύση στην Πόλη». Το τελευταίο δοκιμάστηκε στο πεδίο στο Βέλγιο, κατά τη διάρκεια αρκετών ημερών επιμόρφωσης.
Επεξηγήσεις σχετικά με τα διάφορα συνθετικά στοιχεία του προγράμματος αυτού περιγράφονται λεπτομερώς παρακάτω σε αυτή τη σελίδα.
Σε αυτήν τη σελίδα, θα βρείτε το σχέδιο ενός προγραμμάτοσ επιμόρφωσης, παραδείγματα δράσεων επιμόρφωσης που δημιουργήθηκαν από συμμετέχοντες στο έργο, καθώς και το παράδειγμα ενός προγράμματος με θέμα «Φύση στην Πόλη». Το τελευταίο δοκιμάστηκε στο πεδίο στο Βέλγιο, κατά τη διάρκεια αρκετών ημερών επιμόρφωσης.
Επεξηγήσεις σχετικά με τα διάφορα συνθετικά στοιχεία του προγράμματος αυτού περιγράφονται λεπτομερώς παρακάτω σε αυτή τη σελίδα.
Τα 'βασικά στοιχεία' - παιδαγωγικές προσεγγίσεις της Εκπαίδευσης στη Φύση
Στο πλαίσιο του έργου ECONNECT διακρίναμε έξη βασικά στοιχεία («éléments fondamentaux»), δηλαδή έξη θεμελιώδεις έννοιες/παιδαγωγικές προσεγγίσεις που θεωρούμε ότι είναι ιδιαίτερα σημαντικές για να προσεγγίσουμε την Εκπαίδευση στη Φύση και την πολιτειότητα μέσα από την έννοια της πολυπλοκότητας.Πρόκειται για: τη Βιωματική προσέγγιση ('εμβάπτιση'), την προσέγγιση μέσω των Συναισθημάτων, την Οικολογία των σχέσεων, τον Χρόνο και τη Μεταβολή, την Πολιτική, τις Αξίες και την Ηθική.
Αυτά τα «βασικά στοιχεία»:
- είναι τα στοιχεία που χρησιμοποιήσαμε κατά τη διάρκεια των δύο σεμιναρίων του έργου (2023 και 2024), με στόχο να δημιουργήσουμε μια κοινή μεθοδολογία, χρήσιμη για να προσεγγίσουμε διαφορετικές θεματικές της Εκπαίδευσης στη Φύση
- είναι τα στοιχεία που μας χρησίμευσαν ως ‘πυξίδα’ κατά τη διάρκεια του πειραματισμού και της αξιολόγησης που έγινε στις τρεις συμμετέχουσες χώρες, Βέλγιο, Γαλλία, Ελλάδα: σε κάποιες περιπτώσεις παρουσιάζονται μεμονωμένα σε ένα πρόγραμμα επιμόρφωσης, ή αποτελούν ξεχωριστή ενότητα ενός προγράμματος, ή -πιο συχνά- εμφανίζονται συνδιαστικά στο ίδιο πρόγραμμα επιμόρφωσης.
Τα βασικά στοιχεία: ορισμοί
Έννοιες κλειδιά
Δύο βασικές 'έννοιες-κλειδιά' χαρακτηρίζουν την προσέγγιση που υιοθετήσαμε στο έργο ECONNECT: η Εκπαίδευση στη Φύση και η Πολυπλοκότητα.
Η εκπαίδευση στη φύση αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της Περιβαλλοντικής εκπαίδευσης και η ιδιαιτερότητά της είναι ότι δίνει έμφαση στις εμπειρίες μέσα στη φύση. Είναι μια εκπαίδευση που βασίζεται στην προσωπική εμπειρία (το βίωμα, την παρατήρηση) ενώ συγχρόνως χρησιμοποιεί πολλαπλές και συμπληρωματικές προσεγγίσεις: το φυσικό περιβάλλον προσεγγίζεται μέσα από τις αισθήσεις, τα συναισθήματα, την απόκτηση γνώσεων, την ανάλυση των αξιών, κ.λπ.
Η εκπαίδευση στη φύση έχει ως στόχο να συνεισφέρει στην επανασύνδεση με τη φύση, στην αποκατάσταση, την τόνωση και την ενίσχυση μιας βαθιάς και υγιούς σχέσης του ατόμου με τη φύση, σχέσης σεβασμού των φυσικών ισορροπιών μέσα από μια πολιτική και ηθική προσέγγιση.
Θεωρούμε ότι η εκπαίδευση στη φύση, όπως και η περιβαλλοντική εκπαίδευση στο σύνολό της, είναι παράλληλα εκπαίδευση του πολίτη που δίνει έμφαση στην οικολογική πολιτειότητα και την κοινωνική δικαιοσύνη.
Είναι η τελική στοχοθεσία μιας δραστηριότητας που θα μας επιτρέψει να τη θεωρήσουμε ότι εντάσσεται στην Εκπαίδευση στη φύση και την πολιτειότητα. Για παράδειγμα, μια δραστηριότητα στο δάσος με στόχο την αναψυχή είναι χρήσιμη και ενδιαφέρουσα. Δεν εντάσσεται όμως στις δραστηριότητες Εκπαίδευσης στη φύση και την πολιτειότητα, παρά μόνο αν εμπεριέχει στοιχεία, όπως τα παραπάνω: δημιουργία σχέσης με τη φύση, σεβασμός των φυσικών ισορροπιών, εκπαίδευση για τις αξίες, πολιτική και ηθική προσέγγιση, κλπ.
Η εκπαίδευση στη φύση έχει ως στόχο να συνεισφέρει στην επανασύνδεση με τη φύση, στην αποκατάσταση, την τόνωση και την ενίσχυση μιας βαθιάς και υγιούς σχέσης του ατόμου με τη φύση, σχέσης σεβασμού των φυσικών ισορροπιών μέσα από μια πολιτική και ηθική προσέγγιση.
Θεωρούμε ότι η εκπαίδευση στη φύση, όπως και η περιβαλλοντική εκπαίδευση στο σύνολό της, είναι παράλληλα εκπαίδευση του πολίτη που δίνει έμφαση στην οικολογική πολιτειότητα και την κοινωνική δικαιοσύνη.
Είναι η τελική στοχοθεσία μιας δραστηριότητας που θα μας επιτρέψει να τη θεωρήσουμε ότι εντάσσεται στην Εκπαίδευση στη φύση και την πολιτειότητα. Για παράδειγμα, μια δραστηριότητα στο δάσος με στόχο την αναψυχή είναι χρήσιμη και ενδιαφέρουσα. Δεν εντάσσεται όμως στις δραστηριότητες Εκπαίδευσης στη φύση και την πολιτειότητα, παρά μόνο αν εμπεριέχει στοιχεία, όπως τα παραπάνω: δημιουργία σχέσης με τη φύση, σεβασμός των φυσικών ισορροπιών, εκπαίδευση για τις αξίες, πολιτική και ηθική προσέγγιση, κλπ.
Η έννοια της πολυπλοκότητας όπως εφαρμόζεται στην Εκπαίδευση στη φύση και την πολιτειότητα είναι εξαιρετικά σημαντική γιατί εμπεριέχει:
Η έννοια της πολυπλοκότητας, όπως ορίζεται από την ομάδα συντονισμού του έργου ECONNECT ενσωματώνει επίσης την αλλαγή, την αβεβαιότητα. Η έννοια της πολυπλοκότητας ως κεντρικής έννοιας στην Εκπαίδευση στη Φύση και την πολιτειότητα είναι θεμελιώδες στοιχείο για την εκπαίδευση του πολίτη με τελικό στόχο την ενδυνάμωση του για την ανάληψη δράσης.
Η έννοια της πολυπλοκότητας βασίζεται στην συστημική προσέγγιση, η οποία εστιάζει σε ό,τι συνδέει τα στοιχεία και τις αλληλεπιδράσεις τους μεταξύ τους και στις επιπτώσεις των αλληλεπιδράσεων. Ενσωματώνει τη διάρκεια και την μη αναστρεψιμότητα. Δεν ισχυρίζεται ότι αποτελεί μοντέλο γνώσης, αλλά μοντέλο για τη λήψη αποφάσεων και τη δράση. Οδηγεί σε διεπιστημονική διδασκαλία.
- τη μάθηση μέσω αισθητηριακής εμβάπτισης (βιωματική προσέγγιση)
- την επιθυμία για κριτική και δημοκρατική μάθηση και συμπερίληψη της πολιτικής διάστασης των ζητημάτων του περιβάλλοντος
- τον αναστοχασμός ως απαραίτητο μέρος της κριτικής σκέψης
- τη συνεκτίμηση των συναισθημάτων ως αναπόσπαστο μέρος της μάθησης
- την ηθική ως διάσταση αναπόσπαστη για τη διαδικασία της μάθησης (αξίες αλληλεγγύης, κοινωνικής δικαιοσύνης, κοινής ευθύνης...).
Η έννοια της πολυπλοκότητας, όπως ορίζεται από την ομάδα συντονισμού του έργου ECONNECT ενσωματώνει επίσης την αλλαγή, την αβεβαιότητα. Η έννοια της πολυπλοκότητας ως κεντρικής έννοιας στην Εκπαίδευση στη Φύση και την πολιτειότητα είναι θεμελιώδες στοιχείο για την εκπαίδευση του πολίτη με τελικό στόχο την ενδυνάμωση του για την ανάληψη δράσης.
Η έννοια της πολυπλοκότητας βασίζεται στην συστημική προσέγγιση, η οποία εστιάζει σε ό,τι συνδέει τα στοιχεία και τις αλληλεπιδράσεις τους μεταξύ τους και στις επιπτώσεις των αλληλεπιδράσεων. Ενσωματώνει τη διάρκεια και την μη αναστρεψιμότητα. Δεν ισχυρίζεται ότι αποτελεί μοντέλο γνώσης, αλλά μοντέλο για τη λήψη αποφάσεων και τη δράση. Οδηγεί σε διεπιστημονική διδασκαλία.
Δράσεις επιμόρφωσης
Μια σειρά από δράσεις επιμόρφωσης οργανώθηκαν από τους 32 εκπαιδευτικούς που συμμετείχαν στο έργο Erasmus+ ECONNECT, στη Γαλλία, το Βέλγιο και την Ελλάδα. Διαφέρουν ως προς το θεσμικό και χωρικό πλαίσιο στο οποίο οργανώθηκαν, έχουν όμως όλες δομηθεί γύρω από τις βασικές έννοιες-κλειδιά και τα 'βασικά στοιχεία' / παιδαγωγικές προσεγγίσεις, όπως περιγράφονται παραπάνω. Οι δράσεις αυτές έχουν καταγραφεί και παρουσιάζονται στον ιστότοπο ώστε να χρησιμεύσουν ως πηγή έμπνευσης για την επιμόρφωση στην Εκπαίδευση στη Φύση.Μπορείτε να βρείτε την καταγραφή των δράσεων εδώ.
Κάθε μία από τις δράσεις αυτές περιγράφεται σε ένα «φύλλο δραστηριοτήτων», όπου αναφέρονται το θεσμικό και χωρικό πλαίσιο, οι βασικές έννοιες-κλειδιά γύρω από τις οποίες οργανώθηκε, οι στόχοι, η μεθοδολογία της και στοιχεία αξιολόγησης.Μπορείτε να 'κατεβάσετε' και να αποθηκεύσετε κάθε περιγραφή δράσης.
Διαδικασία δημιουργίας του προγράμματος επιμόρφωσης
Το πρόγραμμα δημιουργήθηκε σταδιακά, ξεκινώντας από την καταγραφή παιδαγωγικού υλικού και την οργάνωση δύο σεμιναρίων με τη συμμετοχή εκπαιδευτικών από τις τρεις χώρες, οι οποίοι συνεργάστηκαν ανταλλάσσοντας καλές πρακτικές και συν-διαμορφώνοντας το πρόγραμμα.Η διαδικασία αυτή περιγράφεται εδώ.